Nếu bạn không làm gì? Là chuyên mục được đúc kết từ thực tế. Một số chi tiết trong bài viết đã được điều chỉnh để đảm bảo tính bảo mật cho doanh nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp, bước chuyển ngành mới thường bắt đầu bằng một cơ hội rất hấp dẫn: một thị trường đang tăng trưởng, một mô hình kinh doanh mới, hoặc một tài nguyên sẵn có có thể tạo ra giá trị khác.
Rất ít doanh nghiệp nhận ra rằng: mỗi ngành đều có một logic riêng của nó. Và thường hay hình dung là ngành mình đã làm, đã thành công còn khó hơn ngành mới mình bước vào, thì có gì làm khó được mình?
Một mô hình sản xuất có thể đúng. Một nông trại có thể đẹp và bài bản. Nhưng nếu doanh nghiệp chưa thực sự hiểu cách vận hành của ngành hàng, quá trình phát triển sản phẩm và xây dựng thị trường có thể trở nên rất khó khăn.
Câu chuyện trong bài viết này đến từ một doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng mô hình điện mặt trời kết hợp sản xuất nông nghiệp. Đây là một trong những nông trại được đánh giá rất cao về quy mô và cách tổ chức – sạch, đẹp và bài bản, với mô hình trồng nấm kết hợp du lịch tuần hoàn xanh.
Nhưng khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn phát triển sản phẩm và xây dựng thị trường cho nấm linh chi, một số khoảng trống quan trọng đã xuất hiện.
Và chính những khoảng trống đó khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái không thể tiến nhanh hơn dù cơ sở sản xuất đã sẵn sàng.
Một nông trại được xây dựng rất bài bản
Doanh nghiệp trong câu chuyện này triển khai mô hình nông nghiệp dưới mái điện mặt trời – một hướng đi đang được quan tâm trong những năm gần đây.
Mái điện mặt trời tạo ra nguồn năng lượng sạch, đồng thời tạo ra một không gian sản xuất nông nghiệp bên dưới. Trong khuôn viên nông trại, doanh nghiệp phát triển nhiều hoạt động:
- trồng nấm ăn
- trồng nấm linh chi
- kết hợp du lịch nông nghiệp và mô hình tuần hoàn xanh
Nếu nhìn từ góc độ hạ tầng, nông trại này được xây dựng rất tốt. Theo đánh giá của Mind Connector, đây là một trong những mô hình đẹp, sạch và ổn định nhất trong số các nông trại ứng dụng điện mặt trời tại Việt Nam.
Nhưng sau khi hoàn thiện cơ sở sản xuất, câu hỏi tiếp theo xuất hiện: làm thế nào để biến sản phẩm nấm linh chi thành một ngành hàng có doanh thu và lợi nhuận ổn định.
Giai đoạn nghiên cứu thị trường
Mind Connector bắt đầu đồng hành cùng doanh nghiệp từ giai đoạn nghiên cứu thị trường.
Trong giai đoạn đầu, nhóm tư vấn tập trung vào:
- đánh giá thị trường nấm linh chi
- phân tích cơ hội và rủi ro
- hoạch định chiến lược phát triển sản phẩm
Sau khi hoàn thành giai đoạn nghiên cứu và định hướng chiến lược, doanh nghiệp bước vào giai đoạn tiếp theo: phát triển sản phẩm và triển khai thị trường.
Và chính ở giai đoạn này, những thách thức bắt đầu xuất hiện.
Khi nguồn lực nhân sự không theo kịp tham vọng
Một trong những vấn đề lớn nhất của doanh nghiệp nằm ở nguồn lực nhân sự.
Để phát triển một ngành hàng tiêu dùng như nấm linh chi – đặc biệt là các sản phẩm chế biến như trà hoặc cà phê nấm – doanh nghiệp cần đội ngũ có kinh nghiệm trong lĩnh vực FMCG hoặc thực phẩm.
Nhưng trên thực tế, doanh nghiệp lại gặp hai tình huống khá phổ biến.
- Thứ nhất, doanh nghiệp không đủ ngân sách để tuyển đúng người có kinh nghiệm trong ngành.
- Thứ hai, nhiều vị trí được giao cho thực tập sinh hoặc sinh viên mới ra trường, những người có năng lượng nhưng chưa có kinh nghiệm phát triển thị trường.
Khi thiếu đội ngũ chuyên môn, nhiều quyết định quan trọng về sản phẩm và thị trường thường được đưa ra dựa trên cảm tính.
Điều này khiến quá trình phát triển ngành hàng trở nên chậm và thiếu định hướng rõ ràng.
Khi bước vào một ngành hoàn toàn khác
Chủ đầu tư của doanh nghiệp xuất thân từ ngành xây dựng.
Trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng, cách đầu tư và vận hành thường khá khác so với ngành tiêu dùng nhanh.
Các dự án xây dựng thường có:
- vòng đời dài
- mô hình tài chính rõ ràng
- khách hàng cụ thể
Trong khi đó, ngành hàng tiêu dùng như trà hoặc cà phê nấm linh chi lại có một logic hoàn toàn khác:
- phát triển sản phẩm
- xây dựng thương hiệu
- phát triển kênh phân phối
- đầu tư marketing dài hạn
Sự khác biệt này khiến quá trình chuyển ngành trở nên khó khăn hơn.
Doanh nghiệp có thể đầu tư tốt vào cơ sở hạ tầng sản xuất, nhưng lại chưa quen với cách đầu tư dài hạn cho thương hiệu và thị trường.
Khi danh mục sản phẩm trở nên quá rộng
Một vấn đề khác bắt đầu xuất hiện khi doanh nghiệp phát triển nhiều sản phẩm khác nhau từ nấm linh chi.
Trong một thời gian ngắn, nhiều ý tưởng sản phẩm được đưa ra:
- trà nấm linh chi
- cà phê nấm linh chi
- mỹ phẩm từ nấm linh chi
- thực phẩm khô như bún
Nhìn riêng lẻ, mỗi sản phẩm đều có lý do tồn tại.
Nhưng khi đặt tất cả vào cùng một doanh nghiệp, một vấn đề chiến lược bắt đầu xuất hiện.
Mỗi ngành hàng này có logic thị trường hoàn toàn khác nhau.
- Trà và cà phê thuộc ngành đồ uống.
- Mỹ phẩm thuộc ngành làm đẹp.
- Thực phẩm khô lại thuộc ngành thực phẩm tiêu dùng.
Khi các ngành hàng khác nhau được triển khai cùng lúc, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn:
- không thể xây dựng một thông điệp thương hiệu rõ ràng
- không thể xây dựng một đội ngũ bán hàng phù hợp cho tất cả
- chi phí vận hành và phát triển sản phẩm tăng lên
Trong khi đó, chủ đầu tư lại cố gắng triển khai tất cả cùng lúc theo mô hình “một cho tất cả.”
Trên thực tế, cách tiếp cận này rất khó vận hành hiệu quả.
Những khó khăn trong triển khai sản phẩm
Một số sản phẩm được phát triển theo hình thức gia công tại các nhà máy ở xa.
Điều này khiến chi phí vận chuyển tăng lên và làm cho cấu trúc chi phí của sản phẩm trở nên kém cạnh tranh.
Trong khi đó, việc phát triển nhiều sản phẩm khác nhau khiến nguồn lực của doanh nghiệp bị phân tán.
Các sản phẩm được đưa ra thị trường nhưng thiếu sự đầu tư đủ mạnh cho từng ngành hàng.
Kết quả là các sản phẩm xuất hiện trên thị trường một cách khá rời rạc.
Khi sản phẩm không tạo được dấu ấn
Đến thời điểm hiện tại, nhiều sản phẩm từ nấm linh chi của doanh nghiệp vẫn được bán ra thị trường.
Nhưng chúng tồn tại như những sản phẩm riêng lẻ.
Nhận diện sản phẩm không tạo được sự khác biệt rõ ràng so với nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường.
Doanh nghiệp vì vậy gặp khó khăn trong việc tìm ra một hướng phát triển rõ ràng cho ngành hàng nấm linh chi.
Doanh thu chưa đạt kỳ vọng.
Thương hiệu chưa tạo được dấu ấn.
Một nông trại được đầu tư rất tốt vì vậy vẫn chưa chuyển hóa được toàn bộ tiềm năng của mình thành một ngành hàng mạnh.
Bài học từ một bước chuyển ngành
Câu chuyện này không phải là một thất bại.
Doanh nghiệp vẫn có một nền tảng rất tốt: nông trại bài bản, sản phẩm nấm chất lượng và một mô hình nông nghiệp bền vững đáng chú ý.
Nhưng khi nhìn lại, có một số bài học quan trọng.
- Thứ nhất, khi bước vào một ngành hàng mới, doanh nghiệp cần dành thời gian hiểu thật rõ logic của ngành đó.
- Thứ hai, việc có một chuyên gia đồng hành trong giai đoạn đầu có thể giúp doanh nghiệp tránh nhiều sai lệch trong phát triển sản phẩm và thị trường.
- Thứ ba, doanh nghiệp không nên cùng lúc tìm quá nhiều lời khuyên từ nhiều nguồn khác nhau.
Trong nhiều trường hợp, điều đó có thể tạo ra tình trạng quen thuộc trong kinh doanh: lắm thầy nhiều ma.
Vì vậy, khi bước vào một ngành mới, đôi khi điều quan trọng nhất không phải là làm thật nhiều sản phẩm.
Mà là tìm đúng người dẫn đường – và đi thật tập trung trong một hướng rõ ràng.
