Sau khi “AI” (Artificial Intelligence) trở thành công cụ quen thuộc trong công việc hằng ngày, nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng mình đang đứng trước một cơ hội lớn để tăng tốc. Tuy nhiên, song song với cơ hội đó là một rủi ro ít được nhắc tới: sử dụng “AI” sai vai trò. Không ít doanh nghiệp đã áp dụng “AI” vào hoạch định chiến lược, lập kế hoạch kinh doanh và ra quyết định quan trọng với kỳ vọng giảm phụ thuộc vào con người, nhưng kết quả lại không như mong đợi. Vấn đề không nằm ở việc “AI” làm chưa đủ tốt, mà nằm ở chỗ doanh nghiệp đã giao cho “AI” những việc mà bản chất của nó không được thiết kế để gánh vác. Bài viết này nhằm giúp cộng đồng doanh nghiệp nhận diện rõ đâu là những việc “AI” làm rất tốt và đâu là những việc nếu giao cho “AI” sẽ khiến doanh nghiệp yếu đi thay vì mạnh hơn.
Vấn đề không phải dùng “AI” nhiều hay ít, mà là dùng đúng chỗ
Trong thực tế, rất ít doanh nghiệp thất bại vì dùng “AI” quá ít. Phần lớn vấn đề phát sinh khi doanh nghiệp dùng “AI” quá nhiều ở những chỗ không nên dùng. Khi “AI” được trao quyền thay cho tư duy con người, doanh nghiệp vô tình loại bỏ yếu tố quan trọng nhất của chiến lược: trách nhiệm.
“AI” không chịu trách nhiệm cho quyết định. Doanh nghiệp thì có. Vì vậy, câu hỏi cốt lõi không phải là “AI có làm được việc này không”, mà là “việc này có cần một chủ thể chịu trách nhiệm hay không”.
Những việc doanh nghiệp nên dùng “AI” càng sớm càng tốt
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, “AI” là một công cụ rất hữu ích trong những công việc mang tính nền tảng và lặp lại. “AI” có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm sai sót và mở rộng góc nhìn mà không làm thay đổi bản chất của các quyết định.
“AI” đặc biệt phù hợp để tổng hợp thông tin thị trường, rà soát các xu hướng ngành, kiểm tra logic của một kế hoạch, hoặc xây dựng các khung phân tích ban đầu. Trong những trường hợp này, “AI” đóng vai trò như một người trợ lý rất nhanh nhạy, giúp doanh nghiệp nhìn rõ bức tranh tổng thể trước khi đi sâu vào chi tiết.
Ngoài ra, “AI” cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc mô phỏng các kịch bản khác nhau, từ đó giúp người ra quyết định thấy rõ hơn hệ quả có thể xảy ra nếu lựa chọn một hướng đi nhất định. Tuy nhiên, điều quan trọng là doanh nghiệp cần hiểu rằng mô phỏng không đồng nghĩa với quyết định.
Những việc doanh nghiệp không nên giao “AI” ra quyết định
Sai lầm phổ biến nhất là giao cho “AI” những quyết định mang tính đánh đổi. Ví dụ, quyết định có nên mở rộng thị trường hay không, có nên tăng mạnh ngân sách marketing hay không, hoặc có nên thay đổi định vị sản phẩm trong giai đoạn nhạy cảm hay không.
Những quyết định này không chỉ liên quan đến dữ liệu, mà còn liên quan đến khả năng chịu rủi ro của doanh nghiệp. “AI” không biết doanh nghiệp có thể chịu được một quý lỗ hay không, không biết đội ngũ hiện tại có đủ sức gánh thêm áp lực hay không, và cũng không biết uy tín thương hiệu có thể phục hồi nhanh hay chậm nếu xảy ra sai sót.
Khi giao những quyết định như vậy cho “AI”, doanh nghiệp không chỉ đánh mất quyền kiểm soát, mà còn đánh mất khả năng hiểu vì sao mình thất bại nếu kết quả không như mong muốn.
“AI” không hiểu được những giới hạn vô hình của doanh nghiệp
Mỗi doanh nghiệp đều tồn tại những giới hạn không được ghi chép thành văn bản. Đó có thể là mối quan hệ với đối tác chiến lược, niềm tin của khách hàng lâu năm, hoặc sự ổn định tâm lý của đội ngũ nhân sự chủ chốt. Những yếu tố này rất khó định lượng, nhưng lại có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp.
“AI” không thể nhận diện đầy đủ những giới hạn vô hình này, bởi chúng không nằm trong dữ liệu. Chỉ con người, thông qua trải nghiệm vận hành và sự gắn bó với doanh nghiệp, mới có thể cảm nhận và đánh giá đúng mức độ quan trọng của chúng.
Do đó, những quyết định tác động trực tiếp đến các yếu tố vô hình này không nên được giao hoàn toàn cho “AI”.
Cách doanh nghiệp kết hợp “AI” và con người một cách hiệu quả
Thay vì đặt “AI” và con người vào hai phía đối lập, doanh nghiệp nên xem “AI” như một công cụ giúp con người ra quyết định tốt hơn. “AI” có thể cung cấp thông tin, phân tích và gợi ý, nhưng con người vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng.
Một cách tiếp cận hiệu quả là sử dụng “AI” để kiểm tra lại những giả định của mình. Khi doanh nghiệp đã có một hướng đi rõ ràng, “AI” có thể được dùng để đặt câu hỏi ngược lại, tìm kiếm các kịch bản rủi ro hoặc chỉ ra những điểm mù trong kế hoạch. Tuy nhiên, việc chấp nhận hay không chấp nhận các gợi ý đó vẫn cần con người cân nhắc dựa trên bối cảnh cụ thể.
Vì sao doanh nghiệp càng nhỏ càng cần cẩn trọng khi dùng “AI”
Đối với các doanh nghiệp lớn, sai lầm chiến lược có thể được bù đắp bằng nguồn lực dồi dào. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, mỗi sai lầm đều có thể để lại hậu quả lâu dài. Chính vì vậy, việc giao quá nhiều quyền quyết định cho “AI” có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động mà không nhận ra.
Doanh nghiệp nhỏ nên sử dụng “AI” để tăng tốc ở những phần việc mang tính hỗ trợ, nhưng cần giữ quyền kiểm soát chặt chẽ đối với những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, uy tín và con người.
Thay lời kết: “AI” không làm doanh nghiệp yếu, cách dùng “AI” mới là yếu tố quyết định
“AI” không phải là mối đe dọa đối với cộng đồng doanh nghiệp, cũng không phải là giải pháp vạn năng cho mọi vấn đề. “AI” là một công cụ, và giá trị của nó phụ thuộc hoàn toàn vào cách doanh nghiệp sử dụng.
Khi được đặt đúng vai trò, “AI” giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, mở rộng góc nhìn và ra quyết định sáng suốt hơn. Khi bị giao nhầm vai trò, “AI” có thể khiến doanh nghiệp mất phương hướng mà không nhận ra.
Cuối cùng, hoạch định chiến lược không chỉ là việc viết ra một kế hoạch hợp lý, mà là quá trình con người lựa chọn con đường mà doanh nghiệp sẽ đi, với tất cả rủi ro và trách nhiệm đi kèm. Đó là phần mà cho đến hiện tại, “AI” vẫn nên đứng sau, chứ không đứng thay.
