Trong cộng đồng doanh nghiệp hiện nay, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc sử dụng “AI” (Artificial Intelligence) để hỗ trợ công việc ngày càng trở nên phổ biến. Từ viết nội dung, phân tích thị trường, lập SWOT cho đến hoạch định kế hoạch kinh doanh, nhiều chủ doanh nghiệp nhận ra rằng chỉ với vài câu lệnh, “AI” có thể tạo ra những tài liệu tưởng như trước đây phải mất nhiều ngày làm việc.
Điều này dẫn đến một câu hỏi rất thực tế: nếu “AI” đã làm được nhiều việc như vậy, liệu con người còn cần trực tiếp tham gia vào hoạch định chiến lược hay không? Bài viết này không nhằm trả lời câu hỏi đó bằng đúng hay sai, mà giúp cộng đồng doanh nghiệp hiểu rõ đâu là phần “AI” làm rất tốt, đâu là phần nếu giao hoàn toàn cho “AI” sẽ khiến doanh nghiệp gặp rủi ro mà chính họ không lường trước.
Vì sao doanh nghiệp ngày càng tin vào “AI”
Niềm tin vào “AI” không đến từ sự mù quáng, mà đến từ trải nghiệm thực tế. Nhiều chủ doanh nghiệp lần đầu sử dụng “AI” đã có cảm giác rất rõ ràng rằng công việc được đẩy nhanh lên đáng kể. Những việc từng khiến họ phải suy nghĩ nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, nay có thể được xử lý trong thời gian rất ngắn.
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, điều này hoàn toàn dễ hiểu. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam không có đội ngũ chiến lược chuyên biệt, không có nhiều thời gian cho việc nghiên cứu dài hạn, và luôn phải xoay sở giữa vận hành, bán hàng và quản trị nhân sự. Trong bối cảnh đó, “AI” xuất hiện như một công cụ giúp giảm tải áp lực và tiết kiệm chi phí.
Vấn đề chỉ bắt đầu nảy sinh khi doanh nghiệp kỳ vọng “AI” không chỉ hỗ trợ, mà còn thay thế hoàn toàn vai trò tư duy chiến lược của con người.
“AI” làm rất tốt phần nào trong hoạch định chiến lược
Để sử dụng “AI” hiệu quả, điều đầu tiên doanh nghiệp cần làm là hiểu rõ những gì “AI” thực sự làm tốt. “AI” rất mạnh ở việc tổng hợp thông tin, hệ thống hóa dữ liệu, và đưa ra các cấu trúc logic dựa trên những mô hình đã tồn tại.
Khi doanh nghiệp cần một bản SWOT tổng quan, một danh sách rủi ro thường gặp trong ngành, hoặc một khung kế hoạch kinh doanh cơ bản, “AI” có thể làm rất nhanh và tương đối đầy đủ. Trong nhiều trường hợp, những tài liệu này còn giúp chủ doanh nghiệp nhìn ra các vấn đề mà trước đó họ chưa từng nghĩ tới.
Ở vai trò này, “AI” là một công cụ hỗ trợ tư duy rất tốt. Nó giúp mở rộng góc nhìn và giảm bớt những sai sót mang tính hình thức.
Vấn đề bắt đầu khi doanh nghiệp dùng “AI” để ra quyết định
Khó khăn không nằm ở việc “AI” viết sai, mà nằm ở việc doanh nghiệp dễ nhầm lẫn giữa một tài liệu hợp lý và một chiến lược có thể vận hành trong đời sống thực tế. Một bản kế hoạch được “AI” tạo ra có thể rất mạch lạc, nhưng lại không phản ánh đúng khả năng chịu đựng của chính doanh nghiệp đó.
Ví dụ, “AI” có thể đề xuất mở rộng kênh bán hàng, đa dạng hóa sản phẩm hoặc tăng ngân sách marketing dựa trên những mô hình thành công phổ biến. Nhưng “AI” không biết rằng doanh nghiệp cụ thể này đang thiếu nhân sự, dòng tiền chưa ổn định, hoặc thương hiệu chưa đủ mạnh để chịu một cú thử nghiệm thất bại.
Khi doanh nghiệp làm theo một chiến lược như vậy, rủi ro không đến từ việc kế hoạch sai về mặt lý thuyết, mà đến từ việc kế hoạch đó vượt quá sức chịu đựng của tổ chức.
Chiến lược không chỉ là “nên làm gì”, mà là “không được sai ở đâu”
Một điểm khác biệt quan trọng giữa hoạch định chiến lược bằng “AI” và hoạch định chiến lược bởi con người nằm ở cách nhìn nhận rủi ro. “AI” có thể liệt kê rủi ro, nhưng không cảm nhận được rủi ro nào là rủi ro chí mạng đối với doanh nghiệp cụ thể.
Trong thực tế, mỗi doanh nghiệp đều có những điểm không được phép sai. Có doanh nghiệp không được phép sai về chất lượng sản phẩm. Có doanh nghiệp không được phép sai về uy tín với đối tác. Có doanh nghiệp không được phép sai về dòng tiền trong một khoảng thời gian nhất định.
Những giới hạn này không thể được suy ra từ dữ liệu chung, mà chỉ có thể được xác định thông qua sự hiểu biết sâu về bối cảnh, lịch sử và mục tiêu của doanh nghiệp. Đây là phần mà con người vẫn giữ vai trò trung tâm.
Vì sao nhiều doanh nghiệp làm theo “AI” nhưng không đạt kết quả mong muốn
Khi một kế hoạch không đạt kết quả, phản ứng thường thấy là đổ lỗi cho thị trường, cho thời điểm, hoặc cho việc “AI” chưa đủ thông minh. Ít khi doanh nghiệp nhìn lại cách mình đã sử dụng “AI”.
Trong nhiều trường hợp, “AI” đã làm đúng vai trò của nó là đề xuất các khả năng. Vấn đề là doanh nghiệp đã giao cho “AI” quyền quyết định thay vì quyền tham vấn. Khi không có con người đứng ra chịu trách nhiệm cho từng lựa chọn, chiến lược trở thành một bản hướng dẫn chung chung, không gắn với thực tế vận hành.
Doanh nghiệp nên làm gì để dùng “AI” đúng cách
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, câu hỏi quan trọng không phải là có nên dùng “AI” hay không, mà là dùng “AI” ở đâu và dừng lại ở đâu. “AI” nên được xem như một công cụ giúp doanh nghiệp làm rõ suy nghĩ, kiểm tra giả định và mở rộng góc nhìn.
Những quyết định liên quan đến việc chấp nhận rủi ro, hy sinh cơ hội hoặc đặt cược vào một hướng đi dài hạn vẫn cần con người cân nhắc và chịu trách nhiệm. Khi doanh nghiệp hiểu rõ ranh giới này, “AI” trở thành một trợ lý rất hiệu quả, thay vì một người ra quyết định vô hình.
Hiểu đúng “AI” để doanh nghiệp không tự đặt mình vào thế khó
“AI” không phải là mối đe dọa đối với cộng đồng doanh nghiệp, mà là một cơ hội lớn nếu được sử dụng đúng cách. Nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi doanh nghiệp hiểu rõ mình đang dùng công cụ, hay đang giao quyền quyết định cho một hệ thống không chịu trách nhiệm.
Hoạch định chiến lược, sau cùng, không chỉ là việc viết ra một kế hoạch hợp lý, mà là quá trình con người lựa chọn cách doanh nghiệp sẽ sống, sẽ chịu rủi ro và sẽ đi đường dài như thế nào. Đó là phần mà cho đến hiện tại, “AI” vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn.
