Nếu bạn không làm gì? Là chuyên mục được đúc kết từ thực tế. Một số chi tiết trong bài viết đã được điều chỉnh để đảm bảo tính bảo mật cho doanh nghiệp.
Trong nhiều dự án khởi nghiệp, có một trạng thái tâm lý khá phổ biến: người sáng lập tin rằng mình đã hiểu thị trường đủ nhiều để bắt đầu ngay.
- Họ đã đọc rất nhiều tài liệu.
- Họ đã có mối quan hệ trong ngành.
- Họ đã từng làm việc với nhiều đơn vị tư vấn trước đó.
Vì vậy, khi bước vào một dự án mới, họ tin rằng mình đã có gần như mọi thứ cần thiết.
Nhưng đôi khi, chính cảm giác “mình đã hiểu rồi” lại khiến doanh nghiệp bỏ qua một bước quan trọng: nhìn lại toàn bộ bài toán trước khi bắt đầu.
Câu chuyện trong bài viết này đến từ một dự án khởi nghiệp trong ngành sản phẩm chăm sóc sức khỏe – một thương hiệu mới tập trung vào tảo xoắn spirulina theo định hướng organic.
- Ý tưởng tốt.
- Người sáng lập có kinh nghiệm làm việc với nhiều agency lớn.
- Sản phẩm được xây dựng với tư duy thiết kế sạch, tinh giản theo phong cách Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nhưng trong quá trình hoạch định chiến lược, một điểm quan trọng đã xuất hiện: doanh nghiệp tin rằng mình không cần làm thêm nhiều bước chuẩn bị nữa.
Nếu bạn không làm gì khi Một dự án khởi nghiệp được chuẩn bị khá kỹ
Người sáng lập của dự án này không phải là người hoàn toàn mới trong môi trường kinh doanh.
Trước đó, họ đã từng tham gia nhiều dự án khác nhau và từng làm việc với các agency lớn trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và quảng cáo.
Một số dự án trước đó thậm chí được thực hiện với chi phí khá lớn và với những đơn vị tư vấn có tên tuổi, kể cả các agency quốc tế.
Những trải nghiệm này giúp người sáng lập có một nền tảng nhất định về cách xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm.
Dự án mới được xây dựng cùng một đối tác kỹ thuật – người có kinh nghiệm nuôi trồng tảo xoắn spirulina.
Định hướng của dự án khá rõ ràng:
- sản phẩm chăm sóc sức khỏe
- nguồn nguyên liệu organic
- thiết kế tối giản, sạch và minh bạch
- phong cách thiết kế được định hình theo hướng khá giống các thương hiệu Nhật Bản hoặc Hàn Quốc: ít màu sắc, ít chữ và nhấn mạnh vào cảm giác tinh khiết của sản phẩm.
Ở góc độ hình ảnh thương hiệu, đây là một hướng đi khá thú vị.
Một thị trường không mới nhưng ngách khó
Ngành hàng mà dự án lựa chọn là tảo xoắn spirulina.
Đây là một sản phẩm đã xuất hiện trên thị trường Việt Nam hơn 10 năm.
Trong suốt thời gian đó, nhiều sản phẩm tảo xoắn từ Nhật Bản đã được nhập khẩu hoặc xách tay về Việt Nam. Thị trường vì vậy không còn là một thị trường hoàn toàn mới.
Người sáng lập nhận thức khá rõ điều này.
Thay vì cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm phổ thông, dự án muốn đi theo hướng organic và minh bạch trong sản xuất.
Chi phí đầu tư ban đầu vì vậy được hoạch định ở mức khá cao để đảm bảo chất lượng sản phẩm và hình ảnh thương hiệu.
Một mối quan hệ hợp tác đang được hình thành
Chúng tôi bắt đầu làm việc với dự án trong giai đoạn hoạch định. Hai bên thống nhất một tinh thần hợp tác khá đặc biệt: đồng hành cùng phát triển.
Điều đó có nghĩa là chúng tôi sẽ tham gia vào quá trình xây dựng chiến lược thị trường, định hướng thương hiệu và hoạch định ngân sách.
Ở giai đoạn đầu, các nội dung chuẩn bị cho dự án bắt đầu được triển khai.
Nhưng khi đi sâu hơn vào quá trình hoạch định, sự khác biệt trong cách nhìn bắt đầu xuất hiện.
Khi doanh nghiệp tin rằng mình đã có đủ dữ liệu
Trong quá trình thảo luận, phía doanh nghiệp bắt đầu cho rằng việc nghiên cứu thị trường không còn cần thiết.
Lý do được đưa ra khá rõ ràng.
- Họ có mối quan hệ với các đối tác tại Trung Quốc – nơi cung cấp nhiều nguyên liệu spirulina cho thị trường.
- Họ cho rằng các dữ liệu về ngành hàng đã có sẵn trên internet.
Họ tin rằng những thông tin đó đủ để hiểu thị trường.
Vì vậy, bước nghiên cứu thị trường – vốn là một phần quan trọng trong giai đoạn hoạch định – được xem là không cần thiết.
Khi sản phẩm chưa có hình hài rõ ràng
Ở thời điểm đó, dự án vẫn đang trong giai đoạn hình thành sản phẩm.
Nhưng thay vì xây dựng và định về sản phẩm và cần một đội ngũ chuyên môn rõ ràng, doanh nghiệp lựa chọn một cách tiếp cận khác.
- Một người quen có kinh nghiệm nấu ăn được mời tham gia để hỗ trợ phát triển sản phẩm.
- Một người quen khác làm TikTok được xem như có thể hỗ trợ truyền thông.
- Một người quen trong lĩnh vực bán hàng có thể phụ trách phần sales.
- Cách tiếp cận này giúp dự án giảm chi phí trong giai đoạn đầu.
Nhưng đồng thời, nó cũng khiến cấu trúc vận hành của dự án trở nên khá lỏng lẻo.
Khi vai trò của tư vấn bị thay đổi
Trong quá trình trao đổi tiếp theo, doanh nghiệp đưa ra một đề xuất mới cho mối quan hệ hợp tác.
- Thay vì triển khai theo kế hoạch ngân sách đã được hoạch định, doanh nghiệp cho rằng đơn vị tư vấn phải chịu trách nhiệm toàn bộ hoạt động marketing và bán hàng.
- Đổi lại, chi phí dịch vụ sẽ được tính bằng phần trăm doanh thu bán hàng mà đơn vị tư vấn tạo ra.
- Nói cách khác, toàn bộ hoạt động chiến lược, marketing và bán hàng sẽ được giao cho đối tác tư vấn, nhưng không có ngân sách triển khai ban đầu.
Quan điểm của doanh nghiệp khá rõ ràng:
- họ đã có sản phẩm
- họ đã có nhiều mối quan hệ
- khi có hàng thì chỉ cần bán
Khi những vấn đề nhỏ trước đó bắt đầu được đúc kết nguyên nhân
Một chi tiết nhỏ trong quá trình xây dựng trang trại spirulina phản ánh khá rõ cách tiếp cận của dự án.
Con đường trong khu vực trang trại đã phải xây dựng lại nhiều lần.
- Lần đầu xây xong, một số vấn đề phát sinh.
- Lần thứ hai sửa lại, lại xuất hiện những hư hỏng khác.
Điều này không phải là một vấn đề lớn. Nhưng nó cho thấy một điểm khá rõ: nhiều quyết định được đưa ra trước khi toàn bộ vấn đề được nhìn thấy đầy đủ.
Khi hai bên không còn cùng một điểm nhìn
Sau nhiều vòng trao đổi, Mind Connector nhận ra rằng cách tiếp cận của hai bên đã trở nên khá khác nhau.
- Một bên cho rằng dự án cần thêm các bước chuẩn bị để giảm rủi ro.
- Một bên tin rằng phần lớn những bước đó không còn cần thiết.
Khi sự khác biệt này trở nên rõ ràng, hai bên quyết định không tiếp tục hợp tác.
Bài học từ một dự án chưa bắt đầu
Câu chuyện này không nói về thất bại. Dự án vẫn có thể tiếp tục theo cách riêng của mình. Nhưng từ góc độ tư vấn chiến lược, có một số bài học đáng suy nghĩ.
- Thứ nhất, tâm thế khi làm việc giữa các bên đóng vai trò rất quan trọng trong các dự án hợp tác.
- Thứ hai, trong kinh doanh, nhiều quyết định tưởng như nhỏ cũng có thể tạo ra rủi ro lớn nếu chúng được đưa ra khi chưa nhìn thấy toàn bộ bức tranh.
- Và cuối cùng, khi một doanh nghiệp tin rằng mọi thứ đã sẵn sàng – dữ liệu đã có, công cụ đã có, người quen đã có – một câu hỏi vẫn cần được đặt ra.
Nếu mọi thứ thực sự đã có sẵn, nếu Google có thể cung cấp dữ liệu, nếu AI có thể viết chiến lược, nếu người quen có thể làm marketing và bán hàng… thì điều gì sẽ tạo ra sự khác biệt để một sản phẩm mới có thể thành công trên thị trường.
