Nếu bạn không làm gì? Là chuyên mục được đúc kết từ thực tế. Một số chi tiết trong bài viết đã được điều chỉnh để đảm bảo tính bảo mật cho doanh nghiệp.
Trong nhiều doanh nghiệp gia đình tại Việt Nam, có những công ty đã tồn tại hàng chục năm, có khách hàng ổn định và doanh thu vẫn tăng trưởng đều qua từng năm.
Nhìn từ bên ngoài, đây là những doanh nghiệp rất vững vàng.
- Họ có kinh nghiệm thị trường.
- Họ có đội ngũ nhân sự gắn bó lâu dài.
- Họ có mạng lưới khách hàng quen thuộc.
Nhưng đôi khi, thách thức lớn nhất của những doanh nghiệp này không nằm ở thị trường hay sản phẩm.
Thách thức nằm ở thời điểm chuyển giao.
Câu chuyện trong bài viết này đến từ một doanh nghiệp thương mại hóa chất đã vận hành hơn 30 năm. Doanh thu vẫn tăng trưởng, đội ngũ nhân sự ổn định và nhiều nhân viên đã gắn bó với doanh nghiệp hơn một thập kỷ.
Nhưng khi người sáng lập bước sang một giai đoạn mới của cuộc đời, một câu hỏi bắt đầu trở nên rõ ràng hơn: ai sẽ tiếp tục doanh nghiệp này trong tương lai.
nếu bạn không làm gì khi Một doanh nghiệp gia đình vận hành ổn định?
Doanh nghiệp trong câu chuyện này được xây dựng bởi một người sáng lập thuộc thế hệ 5x–6x.
Sau hơn ba thập kỷ hoạt động, công ty đã tạo dựng được một hệ thống khách hàng khá ổn định trong lĩnh vực thương mại hóa chất.
Doanh thu tăng trưởng đều qua từng năm.
Đội ngũ nhân sự ổn định và có nhiều người đã làm việc tại đây hơn 10 năm.
Trong nhiều năm, mô hình vận hành của doanh nghiệp khá đơn giản.
- Người chủ trực tiếp phụ trách bán hàng.
- Khách hàng quen làm việc trực tiếp với người chủ.
- Các mối quan hệ kinh doanh được xây dựng dựa trên sự tin cậy cá nhân.
Ở một giai đoạn dài, mô hình này hoạt động rất hiệu quả.
Nhưng theo thời gian, một vấn đề bắt đầu xuất hiện.
Khi thế hệ kế thừa không tiếp tục con đường cũ
Người sáng lập doanh nghiệp có con cái được du học và từng làm việc cho các tập đoàn lớn ở nước ngoài.
Trong một giai đoạn, thế hệ thứ hai đã từng quay về để tiếp quản doanh nghiệp.
Nhưng sau một thời gian, họ quyết định quay lại nước ngoài và định cư ở đó.
Lý do không nằm ở việc doanh nghiệp không có tiềm năng.
Mà bởi vì cách vận hành của một doanh nghiệp gia đình lâu năm đôi khi rất khác với môi trường quản trị chuyên nghiệp của các tập đoàn lớn.
Khi không tìm được tiếng nói chung về cách quản lý, thế hệ kế thừa đã lựa chọn một con đường khác.
Điều này khiến doanh nghiệp quay trở lại mô hình quen thuộc: người sáng lập tiếp tục điều hành.
Một thời điểm doanh nghiệp cần chuẩn bị cho tương lai
Khoảng ba năm trước, người sáng lập bắt đầu nhận ra rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị cho một giai đoạn mới.
Ông liên hệ với Mind Connector với mong muốn tạo ra một sự thay đổi.
Ngay trong những buổi làm việc đầu tiên, một mục tiêu đã được xác định khá rõ.
Nếu doanh nghiệp không có thế hệ kế thừa, một hướng đi hợp lý có thể là chuẩn bị để bán doanh nghiệp cho một đối tác phù hợp.
Nhưng để làm được điều đó, doanh nghiệp cần một bước chuẩn bị quan trọng.
- Không chỉ là sổ sách tài chính.
- Mà còn là hình ảnh và bề dày thương hiệu của doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp tin rằng thương hiệu không cần thiết!
Ở thời điểm đó, Mind Connector đề xuất doanh nghiệp bắt đầu chuẩn hóa hình ảnh thương hiệu.
Điều này bao gồm:
- hệ thống nhận diện thương hiệu
- hình ảnh doanh nghiệp trên các kênh online và offline
- cách truyền thông về lịch sử và năng lực của công ty
Mục tiêu không phải là làm marketing theo nghĩa thông thường.
Mục tiêu là tạo ra một hồ sơ doanh nghiệp đủ mạnh để tăng giá trị khi chuyển nhượng.
Nhưng người sáng lập lại có một góc nhìn khác.
Ông cho rằng việc xây dựng hình ảnh thương hiệu không thực sự cần thiết.
Lý do rất đơn giản: trong suốt nhiều năm, chính ông là người trực tiếp bán hàng và khách hàng cũng chỉ làm việc với ông.
Doanh nghiệp vẫn có đơn hàng.
Doanh thu vẫn tăng trưởng.
Vì vậy, việc đầu tư chi phí để chuẩn hóa hình ảnh thương hiệu được xem là không cần thiết ở thời điểm đó.
Ba năm trôi qua
Sau ba năm, người sáng lập quay lại liên hệ với Mind Connector.
Lần này, mong muốn của ông khá rõ ràng: bán doanh nghiệp.
Nhưng khi nhìn lại toàn bộ doanh nghiệp, một vấn đề bắt đầu xuất hiện.
Dù công ty đã tồn tại hơn 30 năm, hình ảnh của doanh nghiệp vẫn dừng lại ở mô hình một công ty gia đình nhỏ.
- Hồ sơ thương hiệu chưa được xây dựng.
- Câu chuyện doanh nghiệp chưa được truyền thông rõ ràng.
- Hệ thống nhận diện gần như không tồn tại.
Ở góc độ của các nhà đầu tư hoặc bên mua, điều này khiến việc định giá doanh nghiệp trở nên khó khăn hơn.
Một doanh nghiệp có lịch sử lâu năm nhưng không có hình ảnh thương hiệu rõ ràng thường bị nhìn nhận như một doanh nghiệp nhỏ, phụ thuộc nhiều vào cá nhân người sáng lập.
Khi bối cảnh thị trường thay đổi
Cùng lúc đó, một yếu tố khác cũng bắt đầu ảnh hưởng đến doanh nghiệp.
Các quy định của nhà nước về quản lý hóa chất ngày càng chặt chẽ hơn. Một số loại hóa chất trước đây có thể kinh doanh dễ dàng thì nay bị siết lại.
Điều này khiến hoạt động kinh doanh trở nên khó khăn hơn.
Trong khi đó, người sáng lập lại không muốn tiếp tục bỏ vốn để nhập thêm hàng.
Khi doanh thu có xu hướng giảm, nhưng chi phí cố định vẫn tồn tại, áp lực tài chính bắt đầu xuất hiện.
Ở thời điểm này, người sáng lập đưa ra một quyết định khá nhanh: bán doanh nghiệp để cắt lỗ.
Khi việc bán doanh nghiệp diễn ra trong áp lực thời gian
Khi một doanh nghiệp được chuẩn bị từ sớm để bán, quá trình chuyển nhượng thường có nhiều lợi thế hơn.
- Doanh nghiệp có thời gian để xây dựng hồ sơ.
- Có thời gian để tìm đối tác phù hợp.
- Có thời gian để đàm phán giá trị.
Nhưng trong trường hợp này, quyết định bán được đưa ra trong bối cảnh khá gấp.
Điều đó khiến giá trị doanh nghiệp không thể được định hình ở mức cao như kỳ vọng.
Cuối cùng, người sáng lập chấp nhận bán doanh nghiệp với mức giá thấp hơn mong muốn ban đầu.
Và theo thỏa thuận, ông vẫn phải ở lại công ty trong vòng một năm để hỗ trợ quá trình chuyển giao trước khi rút hoàn toàn.
Bài học từ một quyết định trì hoãn
Câu chuyện này không nói về thất bại.
Doanh nghiệp đã tồn tại hơn 30 năm – điều mà không phải công ty nào cũng làm được.
Nhưng khi nhìn lại, có một bài học quan trọng.
Trong kinh doanh, có một yếu tố thường bị đánh giá thấp: quyền lực mềm của thương hiệu.
- Đó là thứ không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay.
- Nhưng khi cần đến, nó có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn trong giá trị của một doanh nghiệp.
Có những thời điểm việc đầu tư vào thương hiệu có vẻ chưa thật sự cần thiết.
Nhưng trong nhiều trường hợp, nếu bỏ lỡ thời điểm đó, cơ hội có thể trôi qua.
Giống như một trái cây trên cây.
Khi trái chín đúng lúc, nó có thể được hái với giá trị tốt nhất.
Nhưng nếu không nhận ra thời điểm đó, trái có thể bị chim ăn, rụng xuống hoặc mất đi giá trị ban đầu.
Trong kinh doanh cũng vậy.
Dù doanh nghiệp nhỏ hay lớn, dù đã tồn tại 20 hay 30 năm, câu chuyện về quyền lực mềm của thương hiệu vẫn luôn là một yếu tố quan trọng song hành cùng tăng trưởng doanh thu.
